"Qəysəvə"

Bəlkə də çoxlarının yaddaşlarından silinmiş bir süfrə bəzəyimiz sarıdan söz açmaq istəyirik. Onu da yetirək ki, qəysəvəni indi yaşı ötən qarılar bəlkə xatırlaya bilələr. Qəysəvə hasilə gətirməkdən ötrü çox şey gərək döyül – inək yağı gərəkdi, bir də tut qurusu. Yağı dağ eləyənnn sonra bu tut qurusunu tökürlər yağın içinə, ta qızarıncayana qədərgözləmək gərəkdi. Elə ki, qızardı, hə, qəysəvə olur hazır. Ağbirçəklərin dediyinnən dad-ləzzətində ələ düşən şey döyülmüş.

Kimi yerlərdə qəysəvəni əriyin qaysı növündən hasilə gətirirmişlər. Belə bir güman var ki, qəysəvə adı elə qaysı sözündən yaranmadı. "Qaysı sevən” soralar "Qəysəvə” şəklində deyilib.

***

Xeyirli-bərəkətli günlərimiş. Güllü gələrdi diləyə. Görərdi çörək yapılır. Qayıdardı ki, bərəkətli olsun, toy çörəyi yapasan, a Mina xala.

-Sağ ol, a bala, sağ ol.

-Anam dedi ərsini verəsən, bizim ərsin kartlaşıb.

Mina arvad bir bükmə yuxanı dəstərxana yük eləyib ərsini də qoyardı üstünə. Qızın uğuruna bir söz də atardı: - qədirli yerə düşəsən, a Güllü balam!

Ya da kişilikdə olurdu: qonşu gəlirdi ki, bəs kəlim kefsizləyib, kəlini ver, cüt sürüm…

 Qədir kişi kəlin də verirdi, üstəlik xışın, kotanın da. İşdi də…adam başına gələr, kəl büdrəyirdi, qıçı sınırdı, ombası batırdı… Deməzdilər mal mənimdi, sənindi.

Görürdün sürü sellənib gəlir. Qoyundu da… bir də gğrdün Qədir kişinin təpəl toğlusu azdı getdi Səlimin qapısına. Ta onu geri götürdü nədi?

-Bərəkətdi, qapıya gələn qisməti qaytarmazlar.

Belə deyib varından keçib babalar, köçüb babalar…Qoç nədi, toğlu nədi, əşi, ulularımız evinə gələn qanlılarının günahından keçiblər. Nədən ki, evə gəlib, diləyə gəlib, sayıb gəlib, günahını qanıb gəlib. İş adamın başına gələr. – Ən böyük savablıq odu, - deyiblər, - günahı bağışlamaq. Yamanlığa yaxşılıq ər kişinin işi sayılıb.

Yamanlıq eləmə, qabağına çıxar! Ulular bu hikmətə möhkəm inanıblar. Güman eləyiblər ki, insan əməlinə yazılan yamanlıq, elə o əməl sahibinin qabağına adam sufatındamı, şeytan cildindəmi, hökmən çıxacaq. Sorğu-sual, haqq-hesab aparacaq onnan.

Dedilər:  - qarışqasınnan dəvəsinəcən dünyada hər şeyin haqqı var, ruzusu, payı var. Qarışqanı basdın, çörəyi tapdadın, günah elədin – birdi

Bar üstündə ağacı kəsmək günahdı. Yalan-gerçək deyirlər-ağlayır minbudaq olmuş.

Bar ağacına göz dəyər… Soruşsan adamdımı, a Qədir baba? Deyəcək bə nədi?..Ağacın da, otun da, sərçənin də, leyləyin də haqqı, ruzusu var bu dünyada… Qayıdar bir qələmə asar gilas ağacından: - Nəzəri olanın gözünə!

Qədir baba əkən ağacda yaz gələni leyləklər yuva qurar. Ulu olmuş baxıb deyər ki, şükür, savablı ağac çıxdı. Nədən ki, leylək tayfası hər ağacda yuva qurmaz…

"Novruz töhfələri” kitabından 

Müəlliflər: Ağalar Mirzə, İntiqam Mehdiyev

Sayt üçün hazırladı: Günel Dəniz